لوازم برقی خونه سه جور از برق آسیب می‌بینن: ضربه‌ی کوتاه (جهش ولتاژ، مخصوصاً لحظه‌ی برگشت برق)، ولتاژ کم یا زیاد که چند دقیقه یا چند ساعت می‌مونه، و قطع و وصل‌های پشت سر هم. هیچ قطعه‌ی تنهایی هر سه رو جواب نمی‌ده. پس محافظت سه لایه داره: اول سیم‌کشی و ارت سالم و کلید محافظ جان، بعد محافظ مناسب هر دستگاه (برای یخچال و کولر یه جور، برای تلویزیون و کامپیوتر یه جور دیگه)، و آخر عادت‌های درست قبل و بعد از خاموشی. این مقاله نقشه‌ی کلیه؛ برای هر بخش یه نکته‌ی جداگونه نوشتیم که لینکش کنارشه.
سه تهدید، سه جواب
| تهدید | چقدر طول می‌کشه | جوابش |
|---|---|---|
| جهش ولتاژ (سرج) | کسری از ثانیه | محافظ سرج، با ارت سالم |
| ولتاژ کم یا زیادِ ماندگار | ثانیه تا ساعت | محافظ ولتاژ؛ جایی که برق مزمن ضعیفه، استابلایزر |
| قطع و وصل پیاپی | چند ثانیه | محافظ ولتاژ تایمردار و صبر کردن بعد از برگشت برق |
یه نکته‌ی مهم: محافظ سرج برای ولتاژ کم یا زیادِ ماندگار طراحی نشده. برای همین یخچال و کولر با «سه‌راهی محافظ‌دار» امن نمی‌شن. تفاوتشون رو مفصل تو محافظ ولتاژ، محافظ سرج و سه‌راهی نوشتیم.
هر دستگاه چه می‌خواد؟
| دستگاه | خطر اصلی | محافظت پیشنهادی | بیشتر بخونید |
|---|---|---|---|
| تلویزیون | جهش ولتاژ، رعد و برق | محافظ سرج با ارت سالم؛ موقع رعد و برق یا مسافرت دوشاخه رو بکشید | برق استندبای |
| یخچال و فریزر | قطع و وصل، ولتاژ کم؛ کمپرسور بیشتر از همه آسیب می‌بینه | محافظ ولتاژ تایمردار مخصوص خودش؛ بدون سیم رابط | UPS و یخچال |
| کولر گازی اسپلیت | استارت کمپرسور موقع برگشت برق یا ولتاژ کم | محافظ ولتاژ تایمردار؛ موقع قطعی خاموش کردن کلید | راه‌اندازی بعد از قطعی |
| لباسشویی و ظرفشویی | ولتاژ کم و جهش (برد و موتور دارن) | محافظ ولتاژ؛ مستقیم به پریز، نه سه‌راهی | افت ولتاژ |
| مایکروویو و سایر پرمصرف‌ها | داغ شدن پریز و سه‌راهی | پریز دیواری مستقیم، بدون سه‌راهی و هم‌زمان با پرمصرف دیگه نه | پریز داغ |
| کامپیوتر و مودم | جهش ولتاژ، قطع ناگهانی | محافظ سرج؛ اگه قطع ناگهانی براتون مهمه، UPS مناسب کامپیوتر | محافظ سرج |
محافظ رو با توان دستگاه انتخاب کنید و هر دستگاه سنگین رو به محافظ خودش بدید؛ جزئیاتش تو همون نکته‌ی محافظ‌ها هست. UPS معمولی کامپیوتری هم برای یخچال مناسب نیست و دلیلش تو UPS و کمپرسور یخچال اومده.
قبل، حین و بعد از خاموشی برنامه‌ریزی‌شده
قبل (یه بار): محافظ‌ها سر جاشون، سیم رابط از زیر یخچال و کولر جمع، و اگه خاموشی برنامه‌ریزی‌شده اعلام شده، لباسشویی و ظرفشویی رو قبلش تموم کنید.
حین قطعی:
- کلید کولر گازی رو خاموش کنید تا لحظه‌ی برگشت برق خودش راه نیفته.
- در یخچال و فریزر رو باز نکنید.
- اگه قطعی طولانیه یا برق مدام میاد و می‌ره، دوشاخه‌ی یخچال رو بکشید؛ دوشاخه‌ی تلویزیون، کامپیوتر و مودم رو هم، مخصوصاً موقع رعد و برق.
بعد از برگشت برق:
- هیچی رو فوری روشن نکنید؛ چند دقیقه صبر کنید تا ولتاژ جا بیفته.
- لامپ‌ها کم‌نور یا سوسوزن؟ بیشتر صبر کنید.
- دستگاه‌ها رو یکی‌یکی روشن کنید، اول یخچال.
- اگه دستگاهی «وزوز» کرد و راه نیفتاد، خاموشش کنید و تکرار نکنید.
چک‌لیست کامل با دلیل هر قدم تو بعد از قطعی برق چه کار کنیم هست و دلیل صبر کردن کمپرسور هم تو کولر و یخچال بعد از قطعی برق. یخچال بعد از برگشت برق چند ساعت وقت می‌خواد تا دما برگرده؛ این خرابی نیست. اگه بعد از یه شبانه‌روز سرد نشد، یخچال خنک نمی‌کند رو ببینید.
ارت و کلید محافظ جان: لایه‌ی اول
محافظ سرج انرژی اضافه رو به سیم ارت می‌فرسته. پس اگه پریز ارت نداره یا ارتش قلابیه (مثلاً سیم نول به جای ارت وصل شده)، محافظ نصف کارش رو هم نمی‌کنه، و تستر ساده‌ی سه‌چراغ هم تو بعضی حالت‌ها فریب می‌خوره. توضیحش تو ارت قلابی و آسیب به لوازم هست.
کلید محافظ جان هم لایه‌ی آخر حفاظت از آدمه، نه جایگزین ارت. دکمه‌ی Test ش رو ماهی یه بار بزنید؛ روش و حالت‌های مشکوکش تو تست ماهانه‌ی کلید محافظ جان اومده. بدنه‌ی دستگاهی که گزگز می‌کنه یا برق داره هم موضوع جداست: گزگز بدنه و فیلتر نویز.
مهم: اندازه‌گیری ارت، نصب یا تعویض کلید محافظ جان و هر کار پشت پریز و تو تابلو برق، کار برقکاره. خودتون بازشون نکنید.
اشتباه‌های رایج
- «سه‌راهی محافظ‌دار» که فقط یه سه‌راهیه. باید رو جعبه‌ش استاندارد محافظ سرج (مثلاً UL 1449) ثبت باشه. راهنما
- سیم رابط ارزون برای دستگاه دائمی مثل یخچال یا کولر. سازنده‌ها هم توصیه نمی‌کنن. چرا؟
- UPS معمولی برای یخچال. شکل موج و جریان راه‌اندازی مشکل می‌سازه. توضیح
- چند پرمصرف روی یه سه‌راهی. بخاری، سماور و مایکروویو. پریز داغ
- محافظ سرج به جای درست کردن ارت. مشکل رو قایم می‌کنه.
- فکر کردن به اینکه برق ضعیف یعنی مصرف کمتر. برعکس؛ موتور با ولتاژ کم جریان بیشتری می‌کشه. نشونه‌های افت ولتاژ
- مطمئن بودن به چراغ سبز محافظ. محافظ سرج با هر ضربه‌ی سنگین فرسوده می‌شه، حتی اگه چراغش روشن بمونه.
- لامپ LED ارزون و سوختن مکرر. معمولاً درایورشه، نه خود LED. چرا لامپ زود می‌سوزه
کی تعمیرکار؟
وقتی یکی از این‌ها رو دیدید، دیگه امتحان نکنید:
- بعد از قطعی برق دستگاه روشن نمی‌شه یا فقط وزوز می‌کنه.
- بوی سوختگی از دستگاه، پریز یا محافظ میاد.
- فیوز یا کلید هر بار که دستگاه رو روشن می‌کنید می‌پره.
- بدنه‌ی فلزی دستگاه برق داره.
- کمپرسور یخچال یا کولر هر چند دقیقه تلاش می‌کنه و جا می‌زنه.
اینجا هر تلاش دوباره وضع رو بدتر می‌کنه. اگه بوی سوختگی میاد یا بدنه برق داره، به خود دستگاه دست نزنید؛ برق همون مدار رو از کلید یا فیوز تابلو برق قطع کنید. صفحه‌های خدمت: تعمیر تلویزیون · تعمیر یخچال · تعمیر کولر گازی · تعمیر لباسشویی. اگه مشکل از پریز و سیم‌کشیه، اول برقکار.
تو اندیشه، شهریار، ملارد و فردیس در محل میایم. هزینه‌ها تو تعرفه‌ی پیشکار هست؛ کارشناسی و ایاب‌ذهاب ۴۰۰ هزار تومنه.
ثبت درخواست تعمیر — تو ساعت کاری باهات تماس می‌گیریم.